Ds. van Halsema

ENKELE HERINNERINGEN AAN Ds. VAN HALSEMA

door Gerrit Veld

Deel 1

 

Toen ik in een vorige Diekpraot het artikel over ds. Van Halsema las, kwamen bij mij ettelijke herinneringen aan deze predikant op. Ik heb hem uiteraard niet gekend, maar mijn moeder wel en ook over hem vertelde ze veel, omdat hij een belangrijke rol in het leven van haar ouders heeft gespeeld. Mijn moeder was namelijk geboren uit een “ gemengd” huwelijk. Mijn grootvader van hervormde komaf trouwde in 1899 met mijn grootmoeder van gereformeerde komaf, nl. Gerrit Nijmeijer en Christina Oosterhuis. Hij wilde niet gereformeerd worden en zij niet hervormd, dus zochten en vonden ze een compromis: ieder van de echtgenoten bleef bij zijn eigen kerk en ze spraken af, dat de kinderen die geboren zouden worden i.c. mijn moeder en haar zuster hervormd gedoopt en opgevoed zouden worden. In de praktijk werkte dit, volgens mijn moeder heel goed. Het spreekwoord: “Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen”, gaat dus niet altijd op. De consequenties van een en ander waren wel dat mijn grootouders veel met ds. Van Halsema te maken hebben gehad. In de eerste plaats, omdat ds. Van Halsema uit alle macht geprobeerd heeft dit huwelijk tegen te houden: een gereformeerd meisje dat trouwde met een jongen die helemaal niet gereformeerd wou worden. Ongehoord in die dagen. In de tweede plaats kwam ds. Van Halsema altijd op huisbezoek bij mijn grootmoeder en hij stelde het op prijs, dat daar het hele gezin bij aanwezig was. Mijn moeder heeft in haar jeugd dus altijd huisbezoeken van twee dominees mee gemaakt, van ds. Van Halsema en van ds. Van den Berg. Nu zult u uit mijn verhaal over ds. Van den Berg wel begrepen hebben, dat zijn huisbezoeken een nogal luchthartig karakter hadden. Bij ds. Van Halsema was dat heel anders. Het begon ermee, dat hij direct een notitieboekje tevoorschijn haalde met een potlood in de aanslag. Het leek meer op een ouderwetse kruidenier, die de boodschappen op kwam horen, zoals toen gebruikelijk was, dan op een huisbezoek. Vervolgens werden allerlei vragen gesteld zoals: hoe vaak wordt er gebeden, hoe vaak wordt er uit de bijbel gelezen, wordt er hardop gebeden enzovoort. Ds. Van Halsema noteerde alle antwoorden. Ik vroeg aan mijn moeder wat deed hij daarmee, maar mijn moeder zei: “Dat weet ik niet. Hij gaf geen commentaar en we hoorden er nooit meer iets van”. Misschien hield ds. Van Halsema wel statistieken bij.

Ook heb ik veel over ds. Van Halsema gehoord, omdat ik veel familieleden - meestal kleinkinderen - van hem ontmoet heb en deze spraken allemaal veel over Nijeveen, waar opa zo lang predikant was geweest en waar beide grootouders begraven waren. Ze hadden het vaak over de behoeftige omstandigheden, waarin de domineesfamilie verkeerde, een klein traktement en een heel groot gezin, elf kinderen. Grootmoeder Van Halsema heette Willempje Gunnink en kwam uit Kampen. Zij bracht gelukkig wat geld mee, want haar familie had een koffiebranderij onder de naam Kanis en Gunnink, later genaamd de Kanis en Gunnik koffie, die geloof ik nog steeds bestaat.

Onwillekeurig vergeleek ik ds. Van Halsema met ds. Van den Berg en ontdekte ik verschillen maar ook wel overeenkomsten.

ds. Van Halsema was volgens mijn moeder een echte predikant: hij sprak enigszins plechtstatig en was, denk ik, veel meer theoloog dan ds. Van den Berg. Bovendien was ds. Van Halsema veel meer pastor dan ds. Van den Berg. Hij bemoeide zich veel met het wel en wee van zijn parochianen, terwijl ds. Van den Berg zich voornamelijk bezig hield met andere zaken, geschiedenis, tuinieren, sociologie e.d.

Beiden hebben echter een grote stempel op Nijeveen gedrukt, ds. Van den Berg meer in het algemene en ds. Van Halsema met name op het gereformeerde deel van Nijeveen.

Verder valt op dat beiden eigenlijk maar één gemeente hebben gehad en dat ze daar tot hun emeritaat zijn gebleven, ds. Van Halsema 34 jaar, na nog een korte periode in Siddeburen en ds. Van den Berg 42 jaar.

Na hun emeritaat verlieten beiden Nijeveen, maar ds. Van Halsema hield de banden meer aan en is uiteindelijk ook in Nijeveen begraven.

De bemoeienis van ds. Van Halsema met zijn parochianen ging heel ver, wat zijn kleinzoon ook een Gerard van Halsema en vice-president van de Rechtbank in Groningen bevestigde. Als hij op huisbezoek kwam in een gezin met opgroeiende kinderen, vermaande hij de jongens om toch vooral een gereformeerd meisje te nemen en de meisjes een gereformeerde jongen. En dan sprak hij: ” En al is het misschien niet jouw eerste keus, als je maar eenmaal getrouwd bent, lieft het vanzelf wel aan!”

Hoorde hij dat  b.v. een meisje een niet-gereformeerde jongen had, dan was hij er als de kippen bij en vroeg hij het meisje: “Wil de jongen gereformeerd worden? Zo nee, dan direct uitmaken!”  Hierdoor dreigde soms een meisje over te schieten, omdat er geen geschikte gereformeerde huwelijkskandidaten voorhanden waren. Maar ook daar wist ds. Van Halsema raad op. Door zijn connecties overal wist hij altijd nog wel op een eenzame boerderij in b.v. Noord-Groningen een hunkerende boerenzoon te vinden die naar een bruid smachtte. Zo bracht hij vaak contacten tot stand en bovendien met succes. Je zou kunnen zeggen: ds. Van Halsema was jaren geleden al bezig met activiteiten, die later zo populair zouden worden in het t.v. programma “Boer zoekt Vrouw”. Ook kwam het wel eens voor, dat een paartje, beiden gereformeerd, uit de suikerpot gesnoept hadden, zoals dat eufemistisch heette, d.w.z. ze hadden sex voor het huwelijk gehad, wat niet zonder gevolgen was gebleven. Je kunt het je bijna niet voorstellen in deze tijd van ongehuwd samenwonen en zo, maar toen was sex buiten het huwelijk een heel grote zonde, trouwens ook in de Hervormde Kerk, en daar moest schuld over beleden worden ten overstaan van de gehele gemeente. Eerst kwam het stelletje voor de kerkenraad, die meer op de praktische kant in ging. Als moderne strafrechters wilden ze elk detail van de misdaad weten, zoals hoe is het toch zo ver kunnen komen en hoe is het toch gegaan?

Het was volgens mij , gewoon vragen naar de bekende weg, maar ja de kerkenraadsleden waren meestal wat oudere mannen en zo hoorden zij nog eens wat. Als je het mij vraagt, dan zaten zij zich bij dat verhoor te versneukeren en genoten ze ervan! Zo gebeurde het, dat een jong stelletje, dat uit de suikerpot gesnoept had, verscheen voor de kerkenraad. Op de vraag hoe het allemaal had kunnen gebeuren, antwoordde de jongeman: Ach de ouders van Jantien waren van huis, we waren met zijn tweeën, we schoven naar elkaar toe en we sloegen de armen om elkaar. De kerkenraad knikte begripvol en zei: en toen? Nou zei de jongen, we kusten wat en toen deed ik het licht uit. Het licht uit, zei de kerkenraad en toen? Nou zei de jongen, toen we klaar waren heb ik het licht weer aan gedaan. Dit was een beetje een anticlimax voor de kerkenraad, denk ik, een te snel afgedraaide filmrolprent. Als er vervolgens schuld was beleden, ook in de zondagsdienst ten overstaan van de gehele gemeente, was de kous af, kon er ook kerkelijk getrouwd worden en kon het huwelijksbootje met een kleine verstekeling aan boord, de levenszee kiezen.

 

ENKELE HERINNERINGEN AAN Ds. VAN HALSEMA

door Gerrit Veld

Deel 2

 

Ook na de dood van ds. Van Halsema bleven de kinderen contacten met Nijeveen onderhouden. Twee  dochters Fenna en Kundina, brachten tot op hoge leeftijd jaarlijks een bezoek aan Nijeveen, ook om het graf van hun ouders te bezoeken. De laatste van dezen, Kundina, tevens het laatste nog in leven zijnde kind van ds. Halsema is  ± 2 jaar geleden op de hoge leeftijd van 104 jaar overleden, na haar gehele leven in de gezondheidszorg te hebben gewerkt, een mooie bekroning van haar werk dus.

Een andere zoon, Berend,  was notaris in Hilversum en getrouwd met Bernarda Klinkert uit Meppel. Zijn dochter, Rinie was één van de eerste vrouwelijke notarissen in Nederland en dreef samen met haar man, Karstens, een notariskantoor in Leiden. Een broer van deze man heette Gerben Karstens, destijds een befaamd wielrenner die in 1964 met drie ploeggenoten Olympisch goud in Tokio behaalde.

Een andere kleinzoon, Neerlandicus van beroep schreef jaren geleden een boek over de veranderingen in de Gereformeerde kerk onder de titel “ De kogel door de kerk”.

Ik zou nog wel door kunnen gaan over de Van Halsema’s, maar ik houd er mee op, want het begint u waarschijnlijk te duizelen.

Het is goed dat er in Nijeveen een straat naar ds. Van Halsema genoemd is, ook naar anderen, want dat houdt de herinnering levend aan personen, die misschien nu al bijna vergeten zijn, maar zo belangrijk in de geschiedenis van Nijeveen zijn geweest!

 

Gerrit Veld

 

De familie Van Halsema in de pastorietuin op 10 juli 1914.

Achter v.l.n.r.:1 Fenna Geesiena Zwaantina van Halsema, 2 Adelina Johanna Buitenhuis (gehuwd met Berend van Halsema), 3 Berend van Halsema,  4 Frans van Halsema, 5 Hendrika Pieternella Wilhelmina van Halsema, 6 Emo Folkert Johan van Halsema, 7 Theodorikus van Halsema.

Voorste rij v.l.n.r.: 8 Kundina van Halsema, 9 Adamina Ilbina van Halsema, 10 ds. Gerard van Halsema (predikant te Nijeveen 1895 -1929) 11 Willempje Gunnink (gehuwd met ds. Gerard van Halsema) 12 Ilbina Kundina van Halsema,

13 Johan Diedeik Frederik van Halsema.

---------------------------

Onderstaande reactie is op bovenstaande binnengekomen

 

Henderika moet zijn Hendrika

Ongetrouwde: klopt niet, mijn twee oudtantes waren tante Fenna (foto 1) en tante Kundien (foto 8).  Oudtante Fenna is inderdaad nooit getrouwd geweest, zij beëindigde haar carrière in de verpleging als directrice van Salem in Ermelo.

Mijn oudtante Kundien is op latere leeftijd zes jaar getrouwd geweest met ds van Andel, een weduwnaar. Tante Kundien is daarna jarenlang alleen geweest. Het eerste gedeelte van haar leven woonde zij thuis, ze heeft de langstlevende ouder, haar vader, tot zijn dood verzorgd. Zij heeft nooit in de verpleging gewerkt, wel in de kinderbescherming.

Hundina moet dus zijn Kundina. Zij is eerder overleden dan tante Fenna, die is inderdaad stokoud geworden. De zin moet dus zijn: Fenna

 

andere zoon, Berend,  was notaris in Hilversum: foute naam, dit is mijn opa, hij was Johan van Halsema, later notaris (13 op de foto), zijn naam staat overigens verkeerd gespeld onder de foto: hij heet Johan Diederik Frederik van Halsema 

getrouwd met Bernarda Klinkert uit Meppel. Dat is mijn stiefoma. Johan van Halsema is eerst getrouwd geweest met mijn oma, Engelina Ariana van Halsema. helaas is zijn maar 31 jaar geworden. Mijn vader, een van de vele Gerard van Halsema's, is later ook predikant geworden. Uit het tweede huwelijk kwamen 3 kinderen voort. Een daarvan is Rini ( haar naam schrijf je zonder e). Die andere kleinzoon is mijn oom Dick, een van de 3 kinderen uit het 2e huwelijk van mijn opa. Inderdaad is hij Neerlandicus.

 

Groet van Rianne van Halsema

 

------------------------------------------

Powered by webXpress